Szukaj w tym blogu

Ładowanie...

sobota, 2 listopada 2013

Grupa a proces grupowy



Kilka słów o procesie grupowym ...

Pojęcie grupy.
 


Ludzkie życie społeczne jest życiem grupowym, w którym zarówno w sposób zorganizowany jak i spontaniczny dochodzi do wielorakich interakcji międzyludzkich, będących lekcją lub treningiem umiejętności społecznych. Ta nauka psychospołeczna obejmuje proces kształtowania naszych postaw, zachowań, systemu wartości, rozwijania i doskonalenia komunikacji interpersonalnej oraz radzenia sobie w sytuacjach trudnych i konfliktowych. Każda grupa społeczna w sposób naturalny przechodzi etapy rozwoju i doskonalenia, a czasami regresu. Dla osób zarządzających grupami lub pracujących z grupą wiedza na temat procesu grupowego jest niezbędna do kreatywnej i efektywnej stymulacji grupy oraz jednostki.
Rozpatrując pojęcie grupy, napotykamy na stwierdzenie, że todwie lub więcej osób  o poczuciu wspólnej tożsamości, między którymi dochodzi do strukturalnie uporządkowanych interakcji opartych na wspólnym zestawie oczekiwań co do zachowania partnera.” [1] Wg Słownika wyrazów obcych, jest to zespół ludzi wypełniających określone zadanie, między którymi wytwarza się poczucie więzi społecznych.[2] Wg J. Szczepańskiego i R. Merona grupa społeczna, to szczególny typ zbiorowości społecznej, natomiast zbiorowość stanowią potencjalne grupy społeczne. Zbiorowość społeczna jest najbardziej ogólnym określeniem skupienia ludzi, między którymi chociaż na krótko wystąpiła więź społeczna.[3] Podążając za J. Szczepańskim możemy wyróżnić następujące cechy grupy społecznej:
- przynajmniej 3 członków,
- wspólne cele, wzmacniające więź i solidarność grupy,
- struktura czyli organizacja grupy,
- odrębność od innych grup,
- ośrodki skupienia grupy- wartości, symbole, idee.[4]
            Z socjologicznego punktu widzenia grupa to zbiorowość spełniająca następujące warunki:
1. Między członkami zbioru występują interakcje, które przebiegają wedle ustalonych wzorów. Osoby będące członkami grupy pozostają ze sobą w ustalonych stosunkach społecznych – kryterium obiektywne.
2. Osoby podejmujące ze sobą interakcje same określają się jako członkowie grupy, „uważają się za grupę” – kryterium subiektywne.
3. Jednostki pozostające w interakcjach określane są przez innych jako „członkowie grupy” – kryterium subiektywne.
Jednak samo kryterium obiektywne nie wystarcza do wyznaczenia grupy.[5] O tym, że mamy do czynienia z grupą świadczy występowanie:
- komunikacji między członkami grupy,
- odpowiednia struktura interakcji wg ról i statusów społecznych członków,
- wspólne normy i wartości,
-         poczucie przynależności do grupy i odczuwanie tożsamości.[6]

Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Specjalistów w zakresie Pracy z Grupami (Association for Specialists in Group Work – ASGW), wyróżniamy grupy zadaniowe/robocze (task/work groups; grupy wspomagające prace projektowe, komitetów, organizacji samorządowych, grup edukacyjnych); grupy psychoedukacyjne  i psychoprofilaktyczne (guidance/psychoeducational groups; edukacyjne, profilaktyczne, kompensacyjne,  wspieranie uczestników potencjalnie zagrożonych lub w kryzysie, sytuacji trudnej); poradnictwo grupowe/treningi interpersonalne (counseling/interpersonal problem-solving groups; rozwiązywanie problemów interpersonalnych z wykorzystaniem potencjału i wsparcia grupy); grupy psychoterapeutyczne/rekonstrukcji osobowości (psychotherapy/personalisty reconstruction groups; łagodzenie głębokich problemów psychologicznych).[8]
Analizując polską literaturę fachową możemy wyróżnić psychogrupy (praca nad emocjami), socjogrupy (grupa pracuje nad różnymi zadaniami), grupy zadaniowe (grupy projektowe). [9]


Czym zatem jest praca grupowa? Jedna z definicji – autorstwa ASGW[10]- podaje, że jest to szeroko rozumiana praktyka profesjonalna, polegająca na udzielaniu pomocy lub realizowaniu założonych zdań w zorganizowanej sytuacji grupowej. Definicja ta zakłada wykorzystanie teorii i procesów grupowych przez kompetentnego praktyka, który wspiera zebrane osoby w osiągnięciu wspólnych celów: osobistych, interpersonalnych lub związanych z realizacją zadań.[11]
Każda zbiorowość zachowuje się w zależności od norm ustalonych w danej grupie. Każda grupa społeczna ma pogląd na temat właściwych i niewłaściwych zachowań oraz postaw. Normy są rezultatem kulminacyjnego procesu interakcji grupowych, podczas których jednostka prezentuje swoje zachowanie na tle grupy, otrzymując od niej ocenę. Grupy zdecydowanie są mniej tolerancyjne na odstępstwa od norm niż społeczeństwo generalnie, stąd konformizm również występuje tutaj silniej. Każda grupa ma swoją strukturę, organizację i system komunikacji. Grupa składa się z powiązanych wzajemnie statusów i odpowiednich im ról. Różne statusy służą różnym aspektom ogólnych celów grupy. Każda osoba w grupie ma swoją rolę (status społeczny). Pomiędzy poszczególnymi osobami wywiązują się zależności, tworzące strukturę. Statusy nie musza być ze sobą równe, stąd też tworzy się hierarchia statusów – struktura podległości. Bywa, że status zależy nie od pozycji a od autorytetu osoby. Ponadto w grupach występuje również grupowe podejmowanie decyzji, które zależy od interakcji między członkami grupy. Ilość osób przemawia na korzyść ze względu na różnorodne doświadczenie, wyminę poglądów, ale również częściej dochodzi do konfliktu, różnicy zdań przez co grupa musi ukształtować proces komunikacji i umiejętność rozwiązywania konfliktów  (negocjacje, mediacje). Niebezpieczeństwem jest brak osoby odpowiedzialnej za podejmowane decyzje, co wzmacnia brawurowość postępowania i  skłonność do bardziej ryzykownych rozwiązań. Grupy określają swoje granice, definiujące kto należy do grupy.[12] Granice grupy podobnie jak i ona sama są dynamiczne i ulegają zmianie w sensie obiektywnym (zmiana natężenia interakcji) bądź subiektywnym (uważanie siebie za członka grupy). Każda grupa dąży do trwałości i ciągłości grupy, stąd kultywowanie i przestrzeganie zwyczajów i tradycji, oraz ośrodków skupienia jak idee, symbole. Duże grupy o dużej spójności minimalizują twórczość na rzecz podobieństwa oraz wywierają silniejsze postawy konformistyczne. Jest to reakcja nazywana myśleniem grupowym. [13]
            Każda grupa bez względu na cel powstania, ma swoje „życie”, obejmujące różnorodne procesy interpersonalne i stosuje strategie rozwiązywania problemów oparte na świadomym uczestnictwie, postawach, uczuciach, zachowaniach. Grupa zawsze jest ukierunkowana na rozwój, ze szczególnym uwzględnieniem odkrywania wewnętrznych  zasobów osobistej mocy i pokonywania barier, hamujących w optymalny rozwój jednostki. Każda osoba poprzez uczestnictwo w grupie ma okazję doskonalić swoje umiejętności interpersonalne, usprawniające funkcjonowanie w społeczeństwie, rozwiązywanie problemów i sytuacji trudnych. Struktura grupy zapewnia wsparcie, poczucie bezpieczeństwa i stymuluje do eksploracji swoich predyspozycji.[14]
            Stosowanie metod aktywnych powoduje, że uczestnicy komunikują się ze sobą, wymieniają poglądy, poznają się wzajemnie, czują wspólnotę pewnych doświadczeń ale i różnice. Nie należy zapominać, że jak każda zbiorowość i grupa przechodzi swoje kryzysy, wynikające z indywidualnych różnic pomiędzy jednostkami, ich poglądami, uczuciami, sposobem postrzegania i rozumienia. Analizując zjawiska interpersonalne zachodzące w grupie opracowano teorię procesów grupowych, opisujących  specyfikę poszczególnych etapów rozwoju grupy, ich charakterystykę, celowość i znaczenie dla grupy. Dlatego tez bardzo ważne jest poznanie zasad dynamiki grupy aby konstruktywnie ją poprowadzić.[15]


PROCES GRUPOWY


I.                   STADIUM POCZĄTKOWE – FORMOWANIE GRUPY
Na tym etapie zwanym również fazą pozornej integracji, członkowie grupy poznają się nawzajem. Następuje wstępna integracja, nawiązywanie relacji i interakcji. W grupie odczuwa się duże poczucie lęku przed nowym, oceną innych, opór, brak zaufania, czasami znudzenie. Z czasem z napięcia rodzą się konflikty, lecz wszystkie te zjawiska przy pomyślnym toku prowadzą do wzrostu zaufania, wzmocnienia więzi, poczucia bezpieczeństwa. Na tym etapie rozpoczyna się ustalanie norm grupowych (wspólnie podzielane poglądy) oraz spójność grupy (poczucie wspólnoty, tworzenie społeczności). Jednak stan pozornej integracji powoduje, iż praca grupy jest nieefektywna i mało konstruktywna.








II.                STADIUM PRZEJŚCIOWE – „BURZA”
Etap drugi to faza konfliktu, który zdecydowanie obfituje w różnorodność emocji, bowiem lęk, postawy obronne, opór w okolicznościach ujawniania ról grupowych, walki o władzę, uznanie i autorytet często idą w kierunku konfliktu pomiędzy uczestnikami a czasami pomiędzy uczestnikami a prowadzącym grupę trenerem/terapeutą. Wszystkie te zjawiska rodzą opór a ten objawia się spadkiem motywacji do pracy, koncentracją na problemach interpersonalnych lub postawą unikania konfrontacji. Mogą się pojawić podgrupy towarzyskie, lekkie znudzenie lub tzw. „drugie życie” obok grupy właściwej. Aby grupa osiągnęła kolejny etap, zaistniałe problemy muszą być zdefiniowane, a następnie skutecznie przepracowane-rozwiązane przez grupę. Wiąże się to, z wysokimi umiejętnościami komunikacyjnymi, otwartymi komunikatami, asertywnością, kreatywną krytyką opinii a nawet osób, dojrzałością emocjonalną, empatią. Ważne jest aby oczyścić atmosferę, nauczyć się rozmawiać o sytuacjach trudnych, w tym o swoich emocjach, aby „wysprzątać wszystkie trupy w szafie” i „nie zamiatać problemów pod dywan”. Pozytywne przejście przez ten trudny etap, daje możliwość wzmocnienia poczucia bezpieczeństwa, zaufania, usprawnienia pracy i komunikacji w grupie.


III.             STADIUM   KONSTRUKTYWNEJ   PRACY -  NORMOWANIE
Grupa, wchodząc w fazę współpracy ponownie przepracowuje normy grupowe oraz wzmacnia spójność grupy, co umożliwia jej lepsze i skuteczniejsze funkcjonowanie i efektywne radzenie sobie z sytuacjami trudnymi dla jednostki i/lub grupy. W grupie zachodzą samoistne procesy motywacji i automotywacji, aktywności, kreatywności oraz wsparcia. Każda osoba ponownie ustala swoja rolę w strukturze grupy
            
 Proces grupowy nie jest jednak tak prostym i oczywistym zjawiskiem, bowiem zdarza się, że grupa w różnym tempie przechodzi poszczególne etapy, czasami następuje regres, czasami pominięcie pewnego etapu. Prowadzenie takich grup, wymaga więc szczególnej obserwacji, umiejętności komunikacyjnych, wysokiej empatii, koncentracji, oceny sytuacji oraz elastyczności. [1]
            Jak twierdzą K. Kondracki i D. Szczepan-Jakubowska: „Początek pracy grupowej koncentruje się na szukaniu podobieństw i cech wspólnych. Jednak dopiero ujawnienie i zaakceptowanie odmienności i różnorodności (co następuje w fazie konfliktu) pozwala na wejście w fazę realnej współpracy.”[2] Owa różnorodność osobowości (cech, talentów, umiejętności i doświadczenia), to droga do wyłonienia się właściwych ról grupowych i związanego z nim podziału obowiązków. Bardzo często od tego momentu, grupa składa się z wielu liderów, którzy współpracują przy realizacji zadań. Skoro rozwój grupy warunkowany jest kryzysami, a każdy z nich jest końcem starego i początkiem nowego etapu, to warto bliżej przeanalizować rolę i specyfikę zjawiska konflikt. 

Ale o tym następnym razem ...

 



Pełny tekst: Wierzańska M., Rola konfliktu w procesie rozwijania kompetencji społecznych metodą pracy grupowej, tekst głoszony podczas Miedzynarodowej Polsko-Ukraińskiej Konferencji Pedagogicznej "Współczesne wyzwania pedagogiki" – opublikowany w.: Zamojskie Studia i Materiały, Pedagogika,  Zamość 2009r.
[1] N. Goodman, Wstęp do socjologii, Zysk i s-ka, Poznań 1992, s. 67
[2] L. Brożyna, Praca z grupą i procesy w niej zachodzące na przykładzie grupy profilaktycznej, literka.pl
[3] H. Podedworna, Grupy i zbiorowości społeczne, (w.:) Socjologia ogólna, J. Polakowska-Kujawy (red.), Oficyna wydawnicza SGH, W-wa 2002 , s. 88
[4] H. Podedworna, Grupy i zbiorowości społeczne, (w.:) Socjologia ogólna, J. Polakowska-Kujawy (red.), Oficyna wydawnicza SGH, W-wa 2002 , s. 90
[5] H. Podedworna, Grupy i zbiorowości społeczne, (w.:) Socjologia ogólna, J. Polakowska-Kujawy (red.), Oficyna wydawnicza SGH, W-wa 2002, s.87
[6] H. Podedworna, Grupy i zbiorowości społeczne, (w.:) Socjologia ogólna, J. Polakowska-Kujawy (red.), Oficyna wydawnicza SGH, W-wa 2002, s.87
[7] H. Podedworna, Grupy i zbiorowości społeczne, (w.:) Socjologia ogólna, J. Polakowska-Kujawy (red.), Oficyna wydawnicza SGH, W-wa 2002, s. 96-99
[8] M.Schneider Corey, G. Corey, Grupy metody grupowej pomocy psychologicznej, Instytut Psychologii Zdrowia, PTP, Warszawa 2002
[9] T. Pilch, I. Lepalczyk, Pedagogika społeczna, Wyd. Żak, Warszawa 1995
[10]  Association for Specialist In Group Work
[11] M.Schneider Corey, G. Corey, Grupy metody grupowej pomocy psychologicznej, Instytut Psychologii Zdrowia, PTP, Warszawa 2002, s. 10
[12] N. Goodman, Wstęp do socjologii, Zysk i s-ka, Poznań 1992, s. 68-72
[13] J.w., s. 75
[14] M.Schneider Corey, G. Corey, Grupy metody grupowej pomocy psychologicznej, Instytut Psychologii Zdrowia, PTP, Warszawa 2002
[15] K. Kondracki, D. Szczepan-Jakubowska, Proces grupowy – z pamiętnika trenera trenerów ..., http://profirma.com.pl

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz